{"id":3385,"date":"2025-09-11T22:13:34","date_gmt":"2025-09-11T21:13:34","guid":{"rendered":"https:\/\/migjeni.se\/?p=3385"},"modified":"2025-09-11T22:13:34","modified_gmt":"2025-09-11T21:13:34","slug":"rastesia-bene-cudi-ne-jete-me-rastine-botimti-te-librit-kosova-pa-yll","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/migjeni.se\/index.php\/2025\/09\/11\/rastesia-bene-cudi-ne-jete-me-rastine-botimti-te-librit-kosova-pa-yll\/","title":{"rendered":"Rast\u00ebsia b\u00ebn\u00eb cudi n\u00eb jet\u00eb, me rastine botimti te librit &#8220;Kosova pa yll&#8221;"},"content":{"rendered":"<p>Sokol Demaku<\/p>\n<p>Gjat\u00eb pun\u00ebs sime prej shkrimtari por asaj me atratkive tani prej p\u00ebrkthyesi para gjasht muaj hasa\u00a0 ne nje liber ne bibloteken time e cila me zgjoi krreshtjen nga titulli i saj n\u00eb gjuhen suedese \u201cKosova utan stj\u00e4rna\u201d e q\u00eb ne shqip tungllonte \u201cKosova pa yll\u201d dhe menjehere fillore leximin dhe analizen e saj ku m\u00eb terhoqi pa mas pasi autori i saj nj\u00eb gazetar suedez q\u00eb n\u00eb vitet 1991\/93 kishte parapa ato zhvillime t\u00eb frikshme t\u00eb cilat i ndidhen popullit shqiptar n\u00eb rr\u00ebnojen ish Jugosllavi apo m\u00eb mir\u00eb t\u00eb themi n\u00eb geton e apartheidit t\u00eb popullit shiqptar atje, dhe ja cfar\u00eb thot\u00eb sot pas 32 vitesh autori i librit t\u00eb cilin e perktheva n\u00eb gjuh\u00ebn\u00a0 shqipe dhe se shpejti do jet n\u00eb duart e lexusit.<\/p>\n<p><strong>Rast\u00ebsia b\u00ebn\u00eb cudi n\u00eb jet\u00eb <\/strong><\/p>\n<p><strong>N\u00eb vitin 1993<\/strong>, sht\u00ebpia botuese Carlsson n\u00eb Stokholm botoi librin tim <em>\u201cKosova pa yll\u201d<\/em>, nj\u00eb lib\u00ebr p\u00ebr <em>mosdhun\u00ebn kund\u00ebr aparteidit n\u00eb ish-Jugosllavi<\/em>, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb Kosovo \u2013 n\u00eb shqip Kosova \u2013 gjat\u00eb viteve shkat\u00ebrrimtare t\u00eb 90-t\u00ebs, n\u00eb koh\u00ebn e luft\u00ebs civile n\u00eb vend, dhe p\u00ebr refugjat\u00ebt nga Kosova q\u00eb nuk ishin t\u00eb mir\u00ebpritur n\u00eb Suedi.<\/p>\n<p>Nj\u00eb dit\u00eb korriku, m\u00eb shum\u00eb se tridhjet\u00eb vjet m\u00eb von\u00eb, n\u00eb vitin 2025, m\u00eb telefonoi shkrimtari Sokol Demaku, tani banues n\u00eb Bor\u00e5s, por i lindur n\u00eb Kosov\u00eb. Ai kishte ardhur n\u00eb Suedi gjat\u00eb viteve t\u00eb luft\u00ebs si refugjat. Sot \u00ebsht\u00eb shkrimtar dhe p\u00ebrkthyes shqiptar-suedez, an\u00ebtar i Lidhjes s\u00eb Shkrimtar\u00ebve Suedez\u00eb dhe i Penklubit Suedez. Sokoli ka lexuar librin tim p\u00ebr Kosov\u00ebn dhe d\u00ebshiron ta p\u00ebrkthej\u00eb n\u00eb shqip, p\u00ebr t\u2019ua ofruar shqiptar\u00ebve n\u00eb Kosov\u00eb, Shqip\u00ebri, Suedi dhe gjetiu, si nj\u00eb kujtes\u00eb p\u00ebr at\u00eb q\u00eb ka ndodhur n\u00eb Kosov\u00eb dhe n\u00eb Jugosllavin\u00eb e koh\u00ebs s\u00eb konflikteve e luft\u00ebrave.<\/p>\n<p>Sigurisht q\u00eb u g\u00ebzova, por mendova se fillimisht duhet ta rilexoj librin tim dhe t\u00eb ndjej n\u00ebse mund t\u00eb q\u00ebndroj ende pas asaj q\u00eb kisha shkruar kaq shum\u00eb vite m\u00eb par\u00eb. A \u00ebsht\u00eb ende i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm sot? Duhet t\u00eb d\u00ebgjoj mendimin e botuesit tim t\u00eb at\u00ebhersh\u00ebm, Trygve Carlsson, n\u00ebse \u00ebsht\u00eb n\u00eb rregull. Kur e rilexova librin tim ndjeva se teksti jeton ende dhe se ngjall kujtime t\u00eb forta nga pes\u00eb udh\u00ebtimet e gjata q\u00eb kisha b\u00ebr\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb gjat\u00eb viteve t\u00eb luft\u00ebs, mbi t\u00eb cilat edhe mb\u00ebshtetet libri.<\/p>\n<p>Un\u00eb kisha marr\u00eb an\u00ebn p\u00ebr popullin kosovar dhe sidomos p\u00ebr udh\u00ebheq\u00ebsin e at\u00ebhersh\u00ebm dhe m\u00eb pas presidentin Ibrahim Rugova, t\u00eb cilin e kisha takuar e intervistuar dy her\u00eb dhe q\u00eb n\u00eb librin tim e p\u00ebrshkruaj si nj\u00eb gandhist mes prij\u00ebsve t\u00eb ashp\u00ebr t\u00eb luft\u00ebs. Isha gjithashtu kritik ndaj imazhit t\u00eb at\u00ebhersh\u00ebm n\u00eb mediat suedeze, q\u00eb e shihnin konfliktin dhe luft\u00ebn n\u00eb ish-Jugosllavi kryesisht si pasoj\u00eb t\u00eb p\u00ebrplasjeve etnike.<\/p>\n<p>Rugova kishte themeluar m\u00eb 1989 Lidhjen Demokratike t\u00eb Kosov\u00ebs (LDK), nj\u00eb parti politike q\u00eb kishte mb\u00ebshtetjen e 90 p\u00ebrqind t\u00eb shqiptar\u00ebve t\u00eb Kosov\u00ebs.<\/p>\n<p>Ai q\u00ebndronte p\u00ebr krijimin e pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb Kosov\u00ebs me mjete paq\u00ebsore. Kjo ishte di\u00e7ka krejt tjet\u00ebr nga shumica e udh\u00ebheq\u00ebsve nacionalist\u00eb dhe t\u00eb gatsh\u00ebm p\u00ebr luft\u00eb t\u00eb asaj kohe n\u00eb Jugosllavi \u2013 si Milosheviq n\u00eb Serbi dhe Tudjmani n\u00eb Kroaci.<\/p>\n<p>N\u00eb at\u00eb koh\u00eb, n\u00eb krahin\u00ebn serbe t\u00eb Kosov\u00ebs, pjes\u00eb e republik\u00ebs jugosllave t\u00eb Serbis\u00eb, jetonin dy milion\u00eb shqiptar\u00eb t\u00eb Kosov\u00ebs n\u00eb nj\u00eb sip\u00ebrfaqe gati sa Sk\u00e5ne n\u00eb Suedi. Deri n\u00eb vitin 1912 shqiptar\u00ebt e Kosov\u00ebs ishin qytetar\u00eb t\u00eb Perandoris\u00eb turko-otomane, gj\u00eb q\u00eb edhe shum\u00eb koh\u00eb m\u00eb pas sh\u00ebnonte njer\u00ebzit dhe vendbanimet.<\/p>\n<p>N\u00eb Suedi, n\u00eb koh\u00ebn kur u botua libri, shqiptar\u00ebt ishin grupi m\u00eb i madh i refugjat\u00ebve. N\u00ebnt\u00eb nga dhjet\u00eb azilk\u00ebrkues ishin shqiptar\u00eb t\u00eb Kosov\u00ebs. Por p\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb u trajtuan nga autoritetet suedeze t\u00eb azilit me nj\u00eb ftoht\u00ebsi t\u00eb pabesueshme dhe p\u00ebr\u00e7muese. N\u00eb pranver\u00ebn e vitit 1993, 90 p\u00ebrqind e t\u00eb gjith\u00eb azilk\u00ebrkuesve shqiptar\u00eb t\u00eb Kosov\u00ebs u refuzuan nga Suedia. Nj\u00eb gazet\u00eb suedeze ushqeu paragjykime kur intervistoi f\u00ebmij\u00eb refugjat\u00eb kosovar\u00eb n\u00eb \u00a0Landskrona, t\u00eb cil\u00ebt n\u00eb nj\u00eb artikull citohej t\u2019i kishin th\u00ebn\u00eb: <em>\u201cne e kemi dhun\u00ebn n\u00eb gjak\u201d<\/em>.<\/p>\n<p>Nuk ishte e leht\u00eb me refugjat\u00ebt shqiptar\u00eb t\u00eb Kosov\u00ebs n\u00eb Suedi. Ata jetonin n\u00eb nj\u00eb kultur\u00eb klanore t\u00eb dominuar nga burrat. Shumica kishin qen\u00eb keq t\u00eb arsimuar n\u00eb nj\u00eb sistem arsimor pothuajse t\u00eb paqen\u00eb n\u00eb Jugosllavin\u00eb e at\u00ebhershme.<\/p>\n<p>Si grup shoq\u00ebror, shqiptar\u00ebt e Kosov\u00ebs ishin nd\u00ebr m\u00eb t\u00eb varfrit dhe m\u00eb t\u00eb pambrojturit n\u00eb Evrop\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00eb shoqat\u00ebn kulturore shqiptare n\u00eb Malm\u00f6, nj\u00eb t\u00eb diel marsi t\u00eb vitit 1993, takova Adem Dema\u00e7in, \u201cNelson Mandel\u00ebn e Kosov\u00ebs\u201d, i cili kishte vuajtur 28 vite n\u00eb burgjet jugosllavo-serbe. Ne ishim takuar m\u00eb par\u00eb si n\u00eb Kosov\u00eb ashtu edhe n\u00eb Str\u00f6velstorp. Kur u ndam\u00eb at\u00eb dit\u00eb, ai m\u00eb tha si nj\u00eb betim: <em>\u201cDo t\u00eb shihemi s\u00ebrish n\u00eb Prishtin\u00ebn e lir\u00eb.\u201d<\/em><\/p>\n<p>Kur shkrova <em>\u201cKosova pa yll\u201d<\/em>, ishte ende shum\u00eb larg nj\u00eb \u201cKosove t\u00eb lir\u00eb\u201d. N\u00eb librin tim lexohet: \u201cP\u00ebrditshm\u00ebria n\u00eb Kosov\u00eb q\u00eb karakterizohet nga abuzime t\u00eb vazhdueshme nga ana e ultranacionalist\u00ebve serb\u00eb kund\u00ebr popullsis\u00eb civile shqiptare. Ajo q\u00eb ndodh \u00ebsht\u00eb e till\u00eb q\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb term e mbulon: aparteid. P\u00ebrderisa pothuajse nuk ka media shqiptare funksionale n\u00eb Kosov\u00eb, raportet p\u00ebr k\u00ebt\u00eb p\u00ebrditshm\u00ebri t\u00eb aparteidit rrall\u00eb ose kurr\u00eb nuk na arrijn\u00eb n\u00eb Suedi.\u201d<\/p>\n<p>Shum\u00eb \u2013 ve\u00e7an\u00ebrisht autoritetet suedeze q\u00eb trajtonin \u00e7\u00ebshtjet e azilit \u2013 nxor\u00ebn p\u00ebrfundimin se nuk kishte ndonj\u00eb shtypje p\u00ebr t\u00eb folur, dhe se refugjat\u00ebt q\u00eb vinin n\u00eb Suedi nuk ishin refugjat\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, por m\u00eb tep\u00ebr aventurier\u00eb. Kjo ishte nj\u00eb pik\u00ebpamje thell\u00ebsisht e padrejt\u00eb.<\/p>\n<p>Kur e shkruaj k\u00ebt\u00eb, ka kaluar shum\u00eb koh\u00eb. Kosova \u00ebsht\u00eb nj\u00eb komb i pavarur me 1 600 000 banor\u00eb (2024), prej t\u00eb cil\u00ebve tre p\u00ebrqind jan\u00eb serb\u00eb (sipas Institutit Suedez t\u00eb Politik\u00ebs s\u00eb Jashtme). 800 000 shqiptar\u00eb t\u00eb Kosov\u00ebs jetojn\u00eb dhe punojn\u00eb n\u00eb BE, gjysma e tyre n\u00eb Gjermani. M\u00eb shum\u00eb se nj\u00ebqind shtete e kan\u00eb njohur Kosov\u00ebn si shtet t\u00eb pavarur, nd\u00ebr to edhe Suedia.<\/p>\n<p><strong>S\u00f6ren Sommelius<\/strong><br \/>\nHelsingborg, shtator 2025<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Sokol Demaku Gjat\u00eb pun\u00ebs sime prej shkrimtari por asaj me atratkive tani prej p\u00ebrkthyesi para gjasht muaj hasa\u00a0 ne nje liber ne bibloteken time e cila me zgjoi krreshtjen nga titulli i saj n\u00eb gjuhen suedese \u201cKosova utan stj\u00e4rna\u201d e q\u00eb ne shqip tungllonte \u201cKosova pa yll\u201d dhe menjehere fillore leximin dhe analizen e saj [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":3386,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-3385","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-botime-te-reja"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/migjeni.se\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3385","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/migjeni.se\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/migjeni.se\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/migjeni.se\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/migjeni.se\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3385"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/migjeni.se\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3385\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3387,"href":"https:\/\/migjeni.se\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3385\/revisions\/3387"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/migjeni.se\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3386"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/migjeni.se\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3385"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/migjeni.se\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3385"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/migjeni.se\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3385"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}