{"id":3524,"date":"2025-10-16T18:34:41","date_gmt":"2025-10-16T17:34:41","guid":{"rendered":"https:\/\/migjeni.se\/?p=3524"},"modified":"2025-10-16T18:34:41","modified_gmt":"2025-10-16T17:34:41","slug":"pergatiti-gladiola-jorbus-rreziku-i-zhdukjes-se-gjuheve","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/migjeni.se\/index.php\/2025\/10\/16\/pergatiti-gladiola-jorbus-rreziku-i-zhdukjes-se-gjuheve\/","title":{"rendered":"P\u00ebrgatiti: Gladiola Jorbus: Rreziku i zhdukjes s\u00eb gjuh\u00ebve"},"content":{"rendered":"<p><strong>P\u00ebrgatiti: Gladiola Jorbus<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Rreziku i zhdukjes s\u00eb gjuh\u00ebve<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 (Faktor\u00ebt q\u00eb ndikojn\u00eb n\u00eb humbjen e pasuris\u00eb kulturore)<\/strong><\/p>\n<p>Gjuh\u00ebt jan\u00eb m\u00eb shum\u00eb se nj\u00eb mjet komunikimi. Ato jan\u00eb thesare t\u00eb kultur\u00ebs, historis\u00eb dhe identitetit t\u00eb nj\u00eb komuniteti. P\u00ebr fat t\u00eb keq n\u00eb bot\u00ebn moderne, shum\u00eb gjuh\u00eb po p\u00ebrballen me rrezikun e zhdukjes, dhe ky fenomen nuk \u00ebsht\u00eb i rast\u00ebsish\u00ebm. Ai pasqyron nj\u00eb kombinim t\u00eb faktor\u00ebve social\u00eb, politik\u00eb, ekonomik\u00eb dhe teknologjik\u00eb. Nj\u00eb nga shkaqet kryesore \u00ebsht\u00eb <strong>asimilimi kulturor dhe presioni i gjuh\u00ebve dominante<\/strong>. Kur komunitetet p\u00ebrballen me nevoj\u00ebn p\u00ebr t\u00eb m\u00ebsuar gjuh\u00eb si anglishtja, spanjishtja apo mandarine p\u00ebr t\u00eb pasur m\u00eb shum\u00eb mund\u00ebsi arsimore dhe ekonomike, gjuh\u00ebt amtare lihen pas dore. K\u00ebshtu q\u00eb gradualisht ato shnd\u00ebrrohen n\u00eb gjuh\u00eb q\u00eb fliten vet\u00ebm nga brezat e moshuar.<\/p>\n<p>Faktor\u00eb t\u00eb tjer\u00eb kritik\u00eb jan\u00eb <strong>urbanizimi dhe migrimi<\/strong><strong>.<\/strong> Popullsit\u00eb q\u00eb l\u00ebvizin drejt qyteteve ose jasht\u00eb vendit, shpesh p\u00ebrdorin gjuh\u00ebn standarde ose gjuh\u00ebn e shtetit t\u00eb ri, duke reduktuar p\u00ebrdorimin e gjuh\u00ebs amtare apo dialekteve n\u00eb familje dhe komunitet. Ky proces \u00e7on n\u00eb humbjen e p\u00ebrcjelljes nd\u00ebr breza, i cili \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nd\u00ebr treguesit kryesor\u00eb t\u00eb gjuh\u00ebs n\u00eb rrezik.<\/p>\n<p>P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, <strong>politikat arsimore dhe ligjore<\/strong> kan\u00eb nj\u00eb ndikim t\u00eb madh. N\u00eb shum\u00eb vende, shkollat dhe institucionet publike nuk ofrojn\u00eb m\u00ebsim ose material edukativ n\u00eb gjuh\u00ebt e minoritetit. Kjo jo vet\u00ebm q\u00eb kufizon p\u00ebrdorimin e gjuh\u00ebs, por krijon nj\u00eb perceptim se gjuha nuk ka vler\u00eb sociale apo ekonomike. N\u00eb disa raste, historia \u00ebsht\u00eb e mbushur me shembuj ku qeverit\u00eb kan\u00eb ndaluar p\u00ebrdorimin e gjuh\u00ebs s\u00eb nj\u00eb grupi t\u00eb caktuar, duke p\u00ebrshpejtuar zhdukjen e saj.<\/p>\n<p>Po ashtu, <strong>globalizimi dhe teknologjia<\/strong> kan\u00eb nj\u00eb rol t\u00eb dyfisht\u00eb. Nd\u00ebrsa komunikimi global dhe interneti ofrojn\u00eb mund\u00ebsi p\u00ebr lidhje, p\u00ebrqindja e p\u00ebrmbajtjes online \u00ebsht\u00eb kryesisht n\u00eb gjuh\u00ebn angleze, duke i l\u00ebn\u00eb gjuh\u00ebt e vogla jasht\u00eb sken\u00ebs digjitale. Rinia q\u00eb e p\u00ebrdor internetin p\u00ebr q\u00ebllime profesionale, studimi apo arg\u00ebtimi i anashkalon gjuh\u00ebt amtare.<\/p>\n<p>P\u00ebrve\u00e7 faktor\u00ebve t\u00eb jasht\u00ebm, <strong>ndikimi i perceptimeve sociale<\/strong> \u00ebsht\u00eb vendimtar. Kur nj\u00eb gjuh\u00eb shihet si e \u201cprapambetur\u201d ose jo e dobishme ekonomikisht, prirja p\u00ebr ta m\u00ebsuar dhe p\u00ebrdorur bie ndjesh\u00ebm. Brezat e rinj shpesh e braktisin gjuh\u00ebn e tyre p\u00ebr t\u2019u p\u00ebrshtatur me normat e shoq\u00ebris\u00eb ose p\u00ebr t\u00eb fituar status social.<\/p>\n<p>Zhdukja e nj\u00eb gjuhe nuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb ngjarje e papritur, por nj\u00eb proces kompleks q\u00eb lind nga nj\u00eb nd\u00ebrthurje presionesh sociale, politike, ekonomike dhe teknologjike. P\u00ebr t\u00eb ruajtur gjuh\u00ebt dhe pasurit\u00eb kulturore q\u00eb ato mbartin, k\u00ebrkohet nd\u00ebrgjegj\u00ebsim, politika mbrojt\u00ebse dhe iniciativa aktive. Mb\u00ebshtetja e arsimit dhe p\u00ebrdorimi i gjuh\u00ebve n\u00eb familje, shkolla dhe komunitet \u00ebsht\u00eb nj\u00eb faktor vendimtar p\u00ebr l\u00ebvrimin dhe transmetimin e gjuh\u00ebve. N\u00ebse k\u00ebto masa nuk merren, shum\u00eb prej gjuh\u00ebve t\u00eb bot\u00ebs do t\u00eb p\u00ebrfundojn\u00eb si histori t\u00eb humbura q\u00eb nuk do t\u00eb mund t\u00eb rikthehen m\u00eb.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>P\u00ebrgatiti: Gladiola Jorbus \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Rreziku i zhdukjes s\u00eb gjuh\u00ebve \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 (Faktor\u00ebt q\u00eb ndikojn\u00eb n\u00eb humbjen e pasuris\u00eb kulturore) Gjuh\u00ebt jan\u00eb m\u00eb shum\u00eb se nj\u00eb mjet komunikimi. Ato jan\u00eb thesare t\u00eb kultur\u00ebs, historis\u00eb dhe identitetit t\u00eb nj\u00eb komuniteti. P\u00ebr fat t\u00eb keq n\u00eb bot\u00ebn moderne, shum\u00eb gjuh\u00eb po p\u00ebrballen me rrezikun e zhdukjes, dhe ky fenomen [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":3505,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["post-3524","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-opinione"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/migjeni.se\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3524","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/migjeni.se\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/migjeni.se\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/migjeni.se\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/migjeni.se\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3524"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/migjeni.se\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3524\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3525,"href":"https:\/\/migjeni.se\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3524\/revisions\/3525"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/migjeni.se\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3505"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/migjeni.se\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3524"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/migjeni.se\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3524"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/migjeni.se\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3524"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}