Bashkim Saliasi<\/p>\n
LIBRI \u201cGJYSM\u00cbH\u00cbNA DHE SHQIPONJA\u201d E AUTORIT GEORGE GAWRYCH<\/p>\n
P\u00cbRKTHYER NGA AUREL MANUSHI<\/p>\n
P\u00ebrjetime pas leximit t\u00eb librit \u201cGjys\u00ebmh\u00ebna dhe shqiponjat\u201d, p\u00ebrkthyer nga Aurel Manushi
\nLibri \u201cGjys\u00ebm\u00ebh\u00ebna dhe shqiptar\u00ebt\u201d \u00ebsht\u00eb nj\u00eb pasqyr\u00eb ku reflektohet kontributi i njer\u00ebzve t\u00eb
\nshquar nga trevat e Shqip\u00ebris\u00eb, ku p\u00ebr ta populli yn\u00eb di pak ose m\u00eb mir\u00eb t\u00eb themi aspak,
\np\u00ebr rolin vendimtar q\u00eb kan\u00eb luajtur p\u00ebr ruajtjen e gjuh\u00ebs dhe zakoneve t\u00eb vendit ton\u00eb.
\nAutori George Gawrych n\u00eb librin e tij na njeh me figur\u00ebn e Shemsedin Samiut, i njohur n\u00eb
\nshkollat tona si Sami Frash\u00ebri, nj\u00eb erudite dhe njoh\u00ebs i shum\u00eb gjuh\u00ebve dhe kulturave t\u00eb
\nhuaja, udh\u00ebheq\u00ebs shteti dhe shkrimtar i dy komb\u00ebsive, turke dhe shqiptare.
\nShfaqja e dram\u00ebs \u201cBesa\u201d q\u00ebndron si nj\u00eb prov\u00eb e gjall\u00eb e pranis\u00eb s\u00eb ndonj\u00eb shkalle t\u00eb
\npluralizmit dhe t\u00eb toleranc\u00ebs kulturore n\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb otomane. Me k\u00ebt\u00eb dram\u00eb Shemsedin
\nSamiu mbrojti identitetin etnik t\u00eb popullit shqiptar, brenda nj\u00eb konteksi otoman. Me dram\u00ebn
\n\u201cBesa\u201d Samiu d\u00ebshmoi p\u00ebr larmin kulturore dhe etnike n\u00eb nj\u00eb epok\u00eb reformash t\u00eb
\nr\u00ebnd\u00ebsishme si\u00e7 ishte ajo e Tanzimatit.
\nSamiu si njoh\u00ebs i mir\u00eb i gjuh\u00ebve t\u00eb huaja si greqishten e vjet\u00ebr dhe at\u00eb moderne dhe
\nklasike, si dhe latinisht, f\u00ebrngjisht dhe italisht, mori m\u00ebsime edhe n\u00eb gjuh\u00ebn perse dhe
\narabe. Shemsedin Samiu zotronte nj\u00eb arsim relativisht t\u00eb gjer\u00eb dhe ishte njoh\u00ebs i shk\u00eblqyer
\ni shum\u00eb kulturave t\u00eb ndryshme intelektuale dhe emocionale.
\nE themi me bindje se ai ishte nj\u00eb intelektual otomano – shqiptar i dor\u00ebs s\u00eb par\u00eb. Nga
\nfundi i vitit 1826 Sulltan Mahmuti i II -t\u00eb d\u00ebboi Bektashinjt\u00eb duke i detyruar t\u00eb marrin
\narratin dhe shum\u00eb prej tyre u vendos\u00ebn n\u00eb krahinat e larg\u00ebta t\u00eb perandoris\u00eb, n\u00eb
\nShqip\u00ebri.
\nBektashinjt\u00eb pinin ver\u00eb dhe nuk i vinin fare r\u00ebnd\u00ebsi mbajtjes s\u00eb agj\u00ebrimit gjat\u00eb muajit t\u00eb
\nRamazanit. Bektashinjt\u00eb dhan\u00eb ndihmes\u00ebn e tyre n\u00eb zhvillimin e kultur\u00ebs dhe t\u00eb gjuh\u00ebs
\nshqipe.
\nN\u00eb vepr\u00ebn \u201cSh\u00ebnime Bektashiane\u201d, q\u00eb Naimi e shkroi aty nga viti 1895, ai shpreh
\nshpres\u00ebn, se feja Bektashiane, duke pasur prejardhjen si nga Bibla e krishter\u00eb ashtu
\ndhe nga Kurani mysliman, do t\u00eb shfaqet nj\u00eb dit\u00eb si feja kombtare e t\u00eb gjith\u00eb
\nshqiptar\u00ebve.
\nN\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi Shqip\u00ebria sipas autorit del nj\u00eb komb me tre besime fetare, t\u00eb ve\u00e7anta nga
\nana ligjore, musliman\u00ebt dhe katolik\u00ebt jan\u00eb n\u00eb num\u00ebr m\u00eb t\u00eb madh se ortodoksit.
\nShqiptar\u00ebt mysliman jan\u00eb t\u00eb p\u00ebrhapur n\u00eb t\u00ebr\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb, katolik\u00ebt jan\u00eb t\u00eb p\u00ebrq\u00ebndruar n\u00eb
\nveri, kurse ortodoksit n\u00eb jug.
\nN\u00eb vitet 1900 ndodhi \u201cp\u00ebrmbysja e madhe\u201d e k\u00ebtyre raporteve, ku tre besimet u
\np\u00ebrzien duksh\u00ebm dhe u \u00e7vendos\u00ebn n\u00eb drejtim t\u00eb Tiran\u00ebs, Durr\u00ebsit dhe zonave
\nfushore, gj\u00eb e cila ka sjell shum\u00eb probleme me z\u00ebnien e tokave nga k\u00ebto komunitete
\nnga t\u00eb gjitha trevat e Shqip\u00ebris\u00eb.
\nN\u00eb librin e tij autori shkruan: \u201cTosk\u00ebt b\u00ebjn\u00eb \u00e7do lloj pune dhe jan\u00eb m\u00eb qytet\u00ebs dhe
\nqevrisja e familjes nuk \u00ebsht\u00eb e nd\u00ebrtuar mbi baz\u00ebn e fiseve, por ligj\u00ebsive, nd\u00ebrsa
\ngeg\u00ebt jan\u00eb barinj dhe qeverisin n\u00eb baz\u00ebn e zakoneve fisnore.
\nLibri b\u00ebn fjal\u00eb p\u00ebr vitet 1830-1912, duke i b\u00ebr\u00eb nj\u00eb analiz\u00eb t\u00eb holl\u00ebsishme zhvillimit t\u00eb
\nngjarjeve n\u00eb rajonin e ballkanit, ku n\u00ebp\u00ebrmjet fakteve q\u00eb na sjell n\u00eb dit\u00ebt tona tregon p\u00ebr
\nrebelimin q\u00eb i \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb k\u00ebsaj popull\u00ebsie n\u00ebn\u00eb parrull\u00ebn \u201cp\u00ebr\u00e7a dhe sundo\u201d. N\u00eb vitin 1830
\nfqinji yn\u00eb Greqia fiton atonomin. N\u00eb librin \u201cGjys\u00ebmh\u00ebna dhe shqiponja\u201d autori trajton; –
\nse vendi sidomos tosk\u00ebria qeverisej mbi baz\u00ebn e fiseve. K\u00ebta fise jan\u00eb; -N\u00eb Hot, tre<\/p>\n
fise, Shkreli, Kastrati dhe Gruda. N\u00eb Mal\u00ebsin\u00eb e vog\u00ebl jetonin shat\u00eb fise; -Shala,
\nShoshaj, Toplana dhe Nikaj.
\nK\u00ebta ishin fiset m\u00eb t\u00eb njohura. Shala pretendonte se kishte kat\u00ebr bajraktar. Mir\u00ebdita
\nkishte pes\u00eb bajraktar. Kuvendi fiseve mblidhej n\u00eb Orosh, p\u00ebr t\u00eb vendosur \u00e7\u00ebshtjet
\nfisnore.
\nMir\u00ebdita ishte fisi m\u00eb i pushtetsh\u00ebm n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb provinc\u00ebn dhe fort i pa varur.
\nNga viti 1983-1899 Mir\u00ebdit\u00ebn vet\u00ebm shtat\u00eb persona pat\u00ebn fatin ta vizitojn\u00eb n\u00eb 20 vitet
\ne fundit, nj\u00ebri prej tyre ishte Vali.
\n\u201cOrganizimi fisnor\u201d n\u00eb Mir\u00ebdit\u00eb p\u00ebrb\u00ebnte nj\u00eb forc\u00eb m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme, se sa feja mes
\nmal\u00ebsorve. Besa \u00ebsht\u00eb nj\u00eb zakon q\u00eb ka luajtur nj\u00eb rol t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb e
\nmal\u00ebsorve, nj\u00eb zakon me t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb i denj\u00eb p\u00ebr t\u2019u v\u00ebn\u00eb n\u00eb sken\u00ebn otomane.
\nFiset lidhnin bes\u00eb p\u00ebr tu bashkuar kund\u00ebr qeveris\u00eb otomane dhe n\u00eb k\u00ebt\u00eb kuptim besa
\nsh\u00ebrbente p\u00ebr t\u00eb ruajtur atonomin\u00eb fisnore. M\u00eb tep\u00ebr besa p\u00ebrdorej p\u00ebr t\u00eb rregulluar
\n\u00e7\u00ebshtjet brenda dhe jasht\u00eb fisit.
\nPopull\u00ebsia e Sanxhakut t\u00eb Shkodr\u00ebs nuk e kryente sh\u00ebrbimin ushtarak, shumica e kazave
\nnuk paguanin asnj\u00eb taks\u00eb, u mungonin gjithashtu dekumentat e rregjistrimit t\u00eb p\u00ebrgjithsh\u00ebm
\nt\u00eb popullsis\u00eb apo librat e rregjistrimit t\u00eb tok\u00ebs.
\nA nuk ndodhi ky fenomen dhe n\u00eb vitet \u201997 e m\u00eb pas q\u00eb shumica e popullsis\u00eb n\u00eb rrethet
\nShkod\u00ebr, Tropoj\u00eb, Kuk\u00ebs, Kam\u00ebz duke mos p\u00ebrjashtuar dhe Vlor\u00ebn, t\u00eb cil\u00ebt nuk paguanin
\ndetyrimet shtet\u00ebrore p\u00ebr ujin dhe dritat!?…
\nDrama \u201cBesa\u201d e shkruar nga Shemsedin Samiu i q\u00ebndron aktualitetit edhe n\u00eb dit\u00ebt tona.
\nAutori na sjell rolin q\u00eb luajt\u00ebn dhe kontributin e figurave t\u00eb njohura si Avdyl Frash\u00ebri, deputet
\ni Janin\u00ebs, Pashko Vasa, Jani Vreto, Kostadin Kristoforidhi, t\u00eb cil\u00ebt ishin nga an\u00ebtr\u00ebt m\u00eb t\u00eb
\nspikatur t\u00eb organizat\u00ebs \u201cKomiteti p\u00ebr mbrojtjen e t\u00eb drejtave t\u00eb shqiptarve\u201d.
\nAvdul Ahmiti gjat\u00eb mbret\u00ebrimit 32 vje\u00e7ar, 1876-1909 erdhi duke u p\u00ebrmir\u00ebsuar, –
\nshkruan autori, sidomos gjat\u00eb reform\u00ebs s\u00eb Tanzimatit. Gjat\u00eb q\u00ebndrimit n\u00eb pushtet, ai
\nu mbshtet gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb te Shqiptar\u00ebt.
\nN\u00eb parim ai mori p\u00ebrsip\u00ebr funksionet ekzekutive dhe ligjvend\u00ebse t\u00eb qeveris\u00eb, duke i b\u00ebr\u00eb
\nball \u00e7do kontrolli dhe bilanci. Ai mbikqyrte drejt\u00eb p\u00ebrs\u00ebdrejti \u00e7\u00ebshtjet administrative, duke
\np\u00ebrdorur politik\u00ebn e centralizmit.
\nPra, t\u00eb gjitha \u00e7\u00ebshtjet e shtetit i kalonin p\u00ebr mbikqyrje atij. P\u00ebr t\u00eb mbajtur nj\u00eb kontrioll t\u00eb fort
\nmbi qeverin ai u mbshtet te burimet njer\u00ebzore. Shtrirja e rrjetit telefonik lejoi nj\u00eb komunikim
\nt\u00eb shpejt me pallatin nga ai informohej.
\nAvdul Ahmiti gjat\u00eb gjith\u00eb jet\u00ebs s\u00eb tij mbeti i angazhuar n\u00eb zgjerimin e reformave t\u00eb
\nTanzimatit. Duke v\u00ebn\u00eb theksin te islamizmi Avdul Ahmiti i dha nj\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb madhe n\u00eb
\nperandori. Avdul Ahmiti kishte besim tek trim\u00ebria dhe p\u00ebrkushtimi i shqiptar\u00ebve.
\nN\u00eb Rumeli shqiptar\u00ebt konsideroheshin si nj\u00eb bastion p\u00ebr realizimin e politikave t\u00eb tij.
\nV\u00ebzhgusit konfirmojn\u00eb q\u00eb Avdul Ahmiti u akordoi shqiptar\u00ebve rojen e pallatit\u2026
\nShqiptar\u00ebt n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb tij shpesh Avdul Ahmitin e quajn\u00eb \u201cbaba mbret\u201d.
\nN\u00eb librin \u201cGjysm\u00ebh\u00ebna dhe shqiptar\u00ebt\u201d, autori sjell n\u00ebp\u00ebrmjet fakteve dhe zgjuarsin\u00eb q\u00eb
\np\u00ebrdor Avdul Ahmiti duke caktuar n\u00eb detyr\u00ebn e Guvernatorit n\u00eb Liban Pashko Vasa nga
\nShkodra, detyr\u00eb q\u00eb e kreu deri sa vdiq.
\nRoli i Shemsedin Samiut dhe kontributi q\u00eb ai ka luajtur p\u00ebr njohjen e Shqipq\u00ebris, autori na e
\nnxjerr n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb p\u00ebrsosur si nj\u00eb diplomat atoman dhe shqiptar\u00eb besnik me dy shtet\u00ebsi.
\nN\u00eb pah del m\u00eb s\u00eb miri kontributi i Shemsedin Samiut, q\u00eb dha p\u00ebr atdheun e vet n\u00eb
\nveprat e pavdekshme, \u201cShqip\u00ebria \u00e7\u2019ka q\u00ebn\u00eb, \u00e7\u2019\u00ebsht\u00eb dhe \u00e7\u2019b\u00ebhet\u201d, e cila u botua pas
\nvdekjes s\u00eb tij.<\/p>\n
N\u00eb k\u00ebt\u00eb vep\u00ebr Shemsedin Samiu p\u00ebrmend fakte p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb, truallin, popullin, dhe
\nvendin q\u00eb z\u00ebn\u00eb n\u00eb histori. N\u00eb lib\u00ebr flitet p\u00ebr Sk\u00ebnderbeun, shtjellon shkurtimisht
\nperiudh\u00ebn e sundimit otoman, gjat\u00eb s\u00eb cil\u00ebs nj\u00ebzet e pes\u00eb vezir\u00eb t\u00eb m\u00ebdhenj kishin
\nq\u00ebn\u00eb shqiptar, bile n\u00eb k\u00ebt\u00eb lib\u00ebr shprehet se, Aristoteli \u00ebsht\u00eb me origjin\u00eb shqiptare.
\nN\u00eb konteksin e fillimit t\u00eb shekullit nj\u00ebzet\u00eb, shqiptar\u00ebt mund ta konsideronin bes\u00ebn si nj\u00eb mjet
\np\u00ebr t\u00eb bashkuar shqiptar\u00ebt si nj\u00eb komb n\u00eb mbrojtje t\u00eb m\u00ebm\u00ebdheut dhe p\u00ebr t\u00eb pasur nj\u00eb
\nprogram kombtar.
\nSi p\u00ebrfundim gjat\u00eb leximit t\u00eb thelluar t\u00eb librit arrin n\u00eb konkluzion se politika shtet\u00ebrore q\u00eb
\nb\u00ebhej n\u00eb ato vite ishte q\u00eb t\u00eb gjith\u00eb shtetasit ishin t\u00eb barabart\u00eb pa dallim feje dhe krahine, por
\nn\u00eb fakt ndodhte e kund\u00ebrta.
\nSundimi i Avdul Hamitit u mbshtet mbi islamizmin, por autori thekson se t\u00eb dyja fet\u00eb kishin
\nvend n\u00eb qeverisje n\u00eb shenj\u00ebn e barazis\u00eb. Sultan Ahmiti e \u00e7moi domosdoshm\u00ebrin\u00eb
\nstrategjike t\u00eb brymosjes s\u00eb Shqiptar\u00ebve p\u00ebr tu kthyer n\u00eb nj\u00eb shtyll\u00eb mb\u00ebshtetje p\u00ebr ruajtjen
\ne sundimit otoman n\u00eb Ballkan.
\nTosk\u00ebve u dha poste t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme n\u00eb qeverisje, kurse geg\u00ebt i rekrutoj si roje t\u00eb pallatit t\u00eb
\ntij dhe kooptoi udh\u00ebheq\u00ebs karizmatik si Isa Boletini. Autori nxjerr n\u00eb pah rolin q\u00eb luan
\ndiaspora n\u00eb rilindjen kombtare.
\n\u00c7\u2019m\u00ebsojm\u00eb nga leximi k\u00ebtij libri?
\n\u201cT\u00eb gjitha t\u00eb mirat e k\u00ebsaj bote, nuk jan\u00eb asnj\u00eb gj\u00eb para nderit\u201d.
\n\u201cT\u00eb gjitha shkojn\u00eb e vijn\u00eb, vet\u00ebm nderi mbetet i pazvend\u00ebsush\u00ebm n\u00eb k\u00ebt\u00eb jet\u00eb\u201d.
\n\u00c7\u2019presin shqiptar\u00ebt q\u00eb t\u00eb ndodh?
\nMbase Zoti e ka shkruar q\u00eb trojet shqiptare t\u00eb bashkohen ashtu sikund\u00ebr e ka parashikuar
\nShemsedin Samiu dhe Pashko Vasa.
\nMbetemi me shpres\u00eb dhe mos q\u00ebnt\u00eb e larg\u00ebt dita e bashkimit.
\nTiran\u00eb\/ 05\/11\/2005<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Bashkim Saliasi LIBRI \u201cGJYSM\u00cbH\u00cbNA DHE SHQIPONJA\u201d E AUTORIT GEORGE GAWRYCH P\u00cbRKTHYER NGA AUREL MANUSHI P\u00ebrjetime pas leximit t\u00eb librit \u201cGjys\u00ebmh\u00ebna dhe shqiponjat\u201d, p\u00ebrkthyer nga Aurel Manushi Libri \u201cGjys\u00ebm\u00ebh\u00ebna dhe shqiptar\u00ebt\u201d \u00ebsht\u00eb nj\u00eb pasqyr\u00eb ku reflektohet kontributi i njer\u00ebzve t\u00eb shquar nga trevat e Shqip\u00ebris\u00eb, ku p\u00ebr ta populli yn\u00eb di pak ose m\u00eb mir\u00eb t\u00eb […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":3356,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-3602","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-botime-te-reja"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/migjeni.se\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3602","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/migjeni.se\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/migjeni.se\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/migjeni.se\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/migjeni.se\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3602"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/migjeni.se\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3602\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3603,"href":"https:\/\/migjeni.se\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3602\/revisions\/3603"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/migjeni.se\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3356"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/migjeni.se\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3602"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/migjeni.se\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3602"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/migjeni.se\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3602"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}