{"id":3642,"date":"2025-11-16T19:07:17","date_gmt":"2025-11-16T18:07:17","guid":{"rendered":"https:\/\/migjeni.se\/?p=3642"},"modified":"2025-11-16T19:07:26","modified_gmt":"2025-11-16T18:07:26","slug":"sokol-demaku-ish-pronari-redaktori-dhe-shefi-i-kultures-i-hd-se-miku-i-madh-i-popullit-shqiptar-soren-sommelius-ka-nderruar-jete","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/migjeni.se\/index.php\/2025\/11\/16\/sokol-demaku-ish-pronari-redaktori-dhe-shefi-i-kultures-i-hd-se-miku-i-madh-i-popullit-shqiptar-soren-sommelius-ka-nderruar-jete\/","title":{"rendered":"Sokol Demaku  \u201cIsh-pronari, redaktori dhe shefi i kultur\u00ebs i HD-s\u00eb, miku i madh i popullit shqiptar, S\u00f6ren Sommelius, ka nd\u00ebrruar jet\u00eb.\u201d"},"content":{"rendered":"<p>Sokol Demaku<\/p>\n<p><strong>\u201cIsh-pronari, redaktori dhe shefi i kultur\u00ebs i HD-s\u00eb, miku i madh i popullit shqiptar, S\u00f6ren Sommelius, ka nd\u00ebrruar jet\u00eb.\u201d<\/strong><\/p>\n<p>Gazetari dhe shkrimtari i shum\u00eb librave mbi luft\u00ebrat n\u00eb ish-Jugosllavi, dhe i pari n\u00eb historin\u00eb shqiptare t\u00eb Kosov\u00ebs q\u00eb me hapur e quajti dhe deklaroi se n\u00eb Kosov\u00eb kishte ndodhur apartheid \u2013 S\u00f6ren Sommelius \u2013 ka nd\u00ebrruar jet\u00eb. Munda ta kontaktoj dhe t\u00eb flas me S\u00f6renin me telefon n\u00eb pranver\u00ebn e von\u00eb t\u00eb k\u00ebtij viti lidhur me vizitat e tij n\u00eb Ballkan gjat\u00eb viteve \u201990 dhe pun\u00ebn e tij si gazetar hulumtues p\u00ebr krimet dhe dhun\u00ebn q\u00eb ushtronte regjimi i asaj kohe ndaj popullit shqiptar n\u00eb ish-Jugosllavi, t\u00eb cilat ai i trajtoi n\u00eb librin e tij me titull \u201cKosova pa yll\u201d, botuar n\u00eb 1993, dhe n\u00eb nj\u00eb bised\u00eb q\u00eb zhvilluam n\u00eb shtator 2025, kur gjithashtu p\u00ebrfundova p\u00ebrkthimin e librit t\u00eb tij p\u00ebr apartheidin n\u00eb Kosov\u00eb. Do t\u00eb ndaj k\u00ebtu edhe k\u00ebt\u00eb let\u00ebr q\u00eb ai m\u00eb shkroi pas 32 vjet\u00ebsh, kur kishte botuar librin e tij.<\/p>\n<p>Po ashtu ndjeva dhimbjen p\u00ebr humbjen e nj\u00eb miku t\u00eb popullit shqiptar, nj\u00eb humanist q\u00eb me qet\u00ebsi e quante me em\u00ebr apartheidin q\u00eb ushtruan autoritetet jugosllave dhe serbe n\u00eb koh\u00ebn e tyre ndaj shqiptar\u00ebve n\u00eb territoret e tyre etnike, me plot qart\u00ebsi. Shpreh ngush\u00ebllimet e mia familjes, miqve, bashk\u00ebpun\u00ebtor\u00ebve dhe redaksis\u00eb s\u00eb HD-s\u00eb.<\/p>\n<p>Gjat\u00eb pun\u00ebs sime si shkrimtar, dhe m\u00eb von\u00eb edhe si p\u00ebrkthyes, para gjasht\u00eb muajsh hasa n\u00eb bibliotek\u00ebn time nj\u00eb lib\u00ebr q\u00eb ngjalli kureshtjen time t\u00eb menj\u00ebhershme p\u00ebr titullin e tij n\u00eb suedisht \u201cKosova utan stj\u00e4rna\u201d, q\u00eb n\u00eb shqip do t\u00eb thot\u00eb \u201cKosova pa yll\u201d. Fillova menj\u00ebher\u00eb leximin dhe analizimin e vepr\u00ebs dhe u p\u00ebrfshiva thell\u00eb nga p\u00ebrmbajtja e saj.<\/p>\n<p>Autori i librit, nj\u00eb gazetar suedez, kishte vitet 1991\u20131993 d\u00ebshmuar nga af\u00ebr ngjarjet e tmerrshme q\u00eb populli shqiptar p\u00ebrjetoi n\u00eb ish-Jugosllavin\u00eb n\u00eb shp\u00ebrb\u00ebrje \u2013 ose, m\u00eb sakt\u00eb, n\u00eb getoizimin e ngjash\u00ebm me apartheidin ku jetonin shqiptar\u00ebt aty.<\/p>\n<p>K\u00ebtu \u00ebsht\u00eb ajo q\u00eb ai, 32 vjet m\u00eb von\u00eb, ka p\u00ebr t\u00eb th\u00ebn\u00eb n\u00eb vepr\u00ebn q\u00eb un\u00eb tani e kam p\u00ebrkthyer n\u00eb shqip dhe q\u00eb s\u00eb shpejti do t\u00eb arrij\u00eb tek lexuesit.<\/p>\n<p><strong>S\u00f6ren Sommelius, Helsingborg, shtator 2025<\/strong><\/p>\n<p>\u201cN\u00eb 1993, sht\u00ebpia botuese Carlsson n\u00eb Stokholm botoi librin tim \u201cKosova pa yll\u201d, nj\u00eb lib\u00ebr mbi \u201cjo-dhun\u00ebn kund\u00ebr apartheidit n\u00eb ish-Jugosllavi\u201d, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb Kosov\u00eb \u2013 n\u00eb shqip Kosova \u2013 gjat\u00eb viteve shkat\u00ebrruese t\u00eb luft\u00ebs civile n\u00eb vend, dhe mbi refugjat\u00ebt nga Kosova q\u00eb nuk ishin t\u00eb mir\u00ebpritur n\u00eb Suedi. Nj\u00eb dit\u00eb korriku, m\u00eb shum\u00eb se tridhjet\u00eb vjet m\u00eb von\u00eb, n\u00eb 2025, u kontaktova nga shkrimtari Sokol Demaku, i vendosur tani n\u00eb Bor\u00e5s, por i lindur n\u00eb Kosov\u00eb, i cili kishte ardhur n\u00eb Suedi si refugjat gjat\u00eb viteve t\u00eb luft\u00ebs. Sot ai \u00ebsht\u00eb shkrimtar dhe p\u00ebrkthyes suedo-shqiptar, an\u00ebtar i Shoqat\u00ebs s\u00eb Shkrimtar\u00ebve Suedez\u00eb dhe Klubit Suedez t\u00eb Pen-it. Sokol ka lexuar librin tim mbi Kosov\u00ebn dhe d\u00ebshiron ta p\u00ebrkthej\u00eb n\u00eb shqip, p\u00ebr t\u2019u dh\u00ebn\u00eb shqiptar\u00ebve n\u00eb Kosov\u00eb, Shqip\u00ebri, Suedi dhe diku tjet\u00ebr nj\u00eb kujtes\u00eb p\u00ebr at\u00eb q\u00eb ndodhi n\u00eb Kosov\u00eb dhe n\u00eb ish-Jugosllavin\u00eb e p\u00ebrfshir\u00eb nga konflikti dhe lufta. Natyrisht q\u00eb m\u00eb g\u00ebzon kjo, por mendoj q\u00eb duhet t\u00eb rishikoj librin tim dhe t\u00eb ndiej n\u00ebse mund t\u00eb q\u00ebndroj pas asaj q\u00eb kam shkruar kaq koh\u00eb m\u00eb par\u00eb. A \u00ebsht\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme n\u00eb koh\u00ebn ton\u00eb? Duhet ta pyesja botuesin tim at\u00ebher\u00eb, Trygve Carlsson, n\u00ebse \u00ebsht\u00eb n\u00eb rregull. Kur e rishikoj librin tim ndjej q\u00eb teksti \u00ebsht\u00eb i gjall\u00eb dhe ngjall kujtime t\u00eb forta nga pes\u00eb udh\u00ebtimet e gjata n\u00eb Kosov\u00eb gjat\u00eb viteve t\u00eb luft\u00ebs, mbi t\u00eb cilat bazohet libri.<\/p>\n<p>Un\u00eb mb\u00ebshteta popullin shqiptar t\u00eb Kosov\u00ebs dhe jo m\u00eb pak udh\u00ebheq\u00ebsin e at\u00ebhersh\u00ebm dhe m\u00eb von\u00eb presidentin Ibrahim Rugova, t\u00eb cilin e takova dhe intervistova dy her\u00eb dhe n\u00eb librin tim e p\u00ebrshkrova si nj\u00eb gandhist mes lider\u00ebve t\u00eb ashp\u00ebr t\u00eb luft\u00ebs. Isha gjithashtu kritik ndaj imazhit t\u00eb zakonsh\u00ebm t\u00eb konflikteve dhe luft\u00ebrave n\u00eb ish-Jugosllavi n\u00eb mediat suedeze at\u00ebher\u00eb, q\u00eb i atribuonin kryesisht p\u00ebrplasjet etnike. Rugova themeloi n\u00eb 1989 Partin\u00eb Demokratike t\u00eb Kosov\u00ebs, LDK, e cila kishte mb\u00ebshtetjen e 90% t\u00eb shqiptar\u00ebve t\u00eb Kosov\u00ebs. Ai mb\u00ebshteste krijimin e pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb Kosov\u00ebs me mjete paq\u00ebsore. Kjo ishte krejt ndryshe nga shumica e lider\u00ebve nacionalist\u00eb dhe t\u00eb gatsh\u00ebm p\u00ebr luft\u00eb n\u00eb Jugosllavi at\u00ebher\u00eb \u2013 si Milloshevi\u00e7i n\u00eb Serbi dhe Tu\u0111man n\u00eb Kroaci.<\/p>\n<p>N\u00eb at\u00eb koh\u00eb, n\u00eb provinc\u00ebn serbe t\u00eb Kosov\u00ebs n\u00eb shtetin jugosllav Serbi, jetonin dy milion shqiptar\u00eb t\u00eb Kosov\u00ebs n\u00eb nj\u00eb territor af\u00ebrsisht sa Sk\u00e5ne. Deri n\u00eb 1912, shqiptar\u00ebt e Kosov\u00ebs ishin qytetar\u00eb t\u00eb Perandoris\u00eb Osmane, gj\u00eb q\u00eb ndikoi shum\u00eb m\u00eb von\u00eb tek njer\u00ebzit dhe nd\u00ebrtimet. N\u00eb Suedi, kur libri u publikua, shqiptar\u00ebt ishin grupi m\u00eb i madh i refugjat\u00ebve. N\u00ebnt\u00eb nga dhjet\u00eb aplikant\u00eb p\u00ebr azil ishin shqiptar\u00eb t\u00eb Kosov\u00ebs. Por ata trajtoheshin p\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb nga autoritetet suedeze p\u00ebr azil me nj\u00eb ftoht\u00ebsi t\u00eb pabesueshme dhe me p\u00ebr\u00e7mim. Gjat\u00eb pranver\u00ebs 1993, 90% e t\u00eb gjith\u00eb aplikant\u00ebve shqiptar\u00eb nga Kosova u refuzuan nga Suedia. Nj\u00eb gazet\u00eb suedeze krijoi paragjykime duke intervistuar f\u00ebmij\u00eb refugjat\u00eb shqiptar\u00eb t\u00eb Kosov\u00ebs n\u00eb Landskrona, t\u00eb cil\u00ebt n\u00eb nj\u00eb artikull citohej t\u00eb ken\u00eb th\u00ebn\u00eb \u201cne kemi dhun\u00ebn n\u00eb gjak\u201d. Nuk ishte e leht\u00eb t\u00eb jesh refugjat shqiptar n\u00eb Suedi. Ata jetonin n\u00eb nj\u00eb kultur\u00eb klanore t\u00eb dominuar nga burri. Shumica kishin arsim t\u00eb dob\u00ebt n\u00eb ish-Jugosllavi, n\u00eb nj\u00eb sistem shkollor pothuajse t\u00eb pap\u00ebrfillsh\u00ebm. Dhe si grup popullor, shqiptar\u00ebt e Kosov\u00ebs ishin nd\u00ebr m\u00eb t\u00eb varfrit dhe m\u00eb t\u00eb pambrojturit n\u00eb Evrop\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00eb Shoqat\u00ebn Kulturore Shqiptare n\u00eb Malm\u00f6 takova nj\u00eb t\u00eb diel\u00eb marsi 1993 Adam Dema\u00e7in, \u201cNelson Mandela i Kosov\u00ebs\u201d, i cili kishte kaluar 28 vjet n\u00eb burgjet jugosllavo-serbe. Ishim takuar m\u00eb par\u00eb edhe n\u00eb Kosov\u00eb dhe Str\u00f6velstorp. Kur u ndam\u00eb ai tha si nj\u00eb magji: \u201cNa shohim p\u00ebrs\u00ebri n\u00eb Prishtin\u00ebn e lir\u00eb.\u201d Kur shkrova \u201cKosova pa yll\u201d ishte larg nj\u00eb \u201cKosove t\u00eb lir\u00eb\u201d. N\u00eb librin tim shkruaj: \u201cJeta e p\u00ebrditshme n\u00eb Kosov\u00eb karakterizohet nga shkeljet e t\u00eb drejtave nga ana e nacionalist\u00ebve ekstrem serb\u00eb kund\u00ebr popullat\u00ebs civile shqiptare. Ajo q\u00eb ndodh \u00ebsht\u00eb e till\u00eb q\u00eb mund t\u00eb p\u00ebrshkruhet vet\u00ebm me nj\u00eb fjal\u00eb, apartheid. Meqen\u00ebse pothuajse nuk ka media funksionale shqiptare n\u00eb Kosov\u00eb, raportet p\u00ebr jet\u00ebn e p\u00ebrditshme n\u00ebn apartheid arrijn\u00eb shum\u00eb rrall\u00eb ose kurr\u00eb tek ne n\u00eb Suedi.\u201d<\/p>\n<p>Shum\u00eb \u2013 ve\u00e7an\u00ebrisht autoritetet suedeze q\u00eb trajtonin refugjat\u00ebt dhe \u00e7\u00ebshtjet e azilit \u2013 nxorr\u00ebn p\u00ebrfundimin se nuk kishte shtypje p\u00ebr t\u00eb folur dhe se refugjat\u00ebt q\u00eb vinin n\u00eb Suedi nuk ishin refugjat\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, por m\u00eb shum\u00eb k\u00ebrkues fatmir\u00ebsie. Ishte nj\u00eb perceptim thell\u00ebsisht i padrejt\u00eb. Kur shkruaj k\u00ebt\u00eb, ka kaluar shum\u00eb koh\u00eb. Kosova \u00ebsht\u00eb nj\u00eb komb i pavarur me 1.600.000 banor\u00eb (2024), prej t\u00eb cil\u00ebve tre p\u00ebr qind jan\u00eb serb\u00eb (sipas Institutit p\u00ebr Politik\u00eb t\u00eb Jashtme). 800.000 shqiptar\u00eb t\u00eb Kosov\u00ebs jetojn\u00eb dhe punojn\u00eb n\u00eb BE, prej t\u00eb cil\u00ebve gjysma n\u00eb Gjermani. Mbi nj\u00ebqind vende e kan\u00eb njohur Kosov\u00ebn si shtet t\u00eb pavarur, p\u00ebrfshir\u00eb Suedin\u00eb.\u201d<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Sokol Demaku \u201cIsh-pronari, redaktori dhe shefi i kultur\u00ebs i HD-s\u00eb, miku i madh i popullit shqiptar, S\u00f6ren Sommelius, ka nd\u00ebrruar jet\u00eb.\u201d Gazetari dhe shkrimtari i shum\u00eb librave mbi luft\u00ebrat n\u00eb ish-Jugosllavi, dhe i pari n\u00eb historin\u00eb shqiptare t\u00eb Kosov\u00ebs q\u00eb me hapur e quajti dhe deklaroi se n\u00eb Kosov\u00eb kishte ndodhur apartheid \u2013 S\u00f6ren Sommelius [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":3643,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["post-3642","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-opinione"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/migjeni.se\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3642","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/migjeni.se\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/migjeni.se\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/migjeni.se\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/migjeni.se\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3642"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/migjeni.se\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3642\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3644,"href":"https:\/\/migjeni.se\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3642\/revisions\/3644"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/migjeni.se\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3643"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/migjeni.se\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3642"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/migjeni.se\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3642"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/migjeni.se\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3642"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}