Nga Gladiola Busulla

Një intervistë me profesorin e nderuar Vasil Tati: nga fëmijëria, hapat e parë të formimit akademik në Shkodër, karriera sportive, shërbimi ushtarak në Marinë, e deri te vitet e arsimit në Durrës dhe jeta familjare.

Vasil Tati: Portreti i Intelektualit që jeton për arsimin, sportin dhe qytetarinë

    I lindur më 25 prill 1946 në Durrës, Vasil Tati përfaqëson atë brez intelektualësh që e panë profesionin si mision dhe qytetarinë si detyrim moral. Me një karrierë që shtrihet në matematikë, fizikë, basketboll dhe drejtim institucional, ai mbetet një model i gjallë i fisnikërisë durrsake.

Pyetje: Z. Vasil, rrugëtimi juaj akademik nisi në Shkodër, në Institutin e Lartë Pedagogjik. Si e kujtoni atë kohë dhe si lindi pasioni për matematikë-fizikën, një fushë që në familjen tuaj duket se ishte traditë?

Vasil Tati: Shkodra ishte djepi ku u formova. Nisa studimet në ciklin 2-vjeçar dhe i plotësova më vonë në sistemin 3-vjeçar, gjithmonë në degën Matematikë-Fizikë. Nuk ishte rastësi; vëllezërit e mi, Prokopi dhe Vangjeli, ishin tashmë emra të njohur në këtë fushë. Ky pasion u bë një traditë e bukur e fisit Tati, ku më vonë u bashkua edhe kushërira ime Eleonora Tati. Kur u emërova për herë të parë në Shkollën e Mesme Bujqësore në Shkozet (1966-1968), ndjeva peshën e madhe të përgjegjësisë. Ishin hapat e parë ku “hodha themelet” e një pune që kërkonte saktësi shkencore dhe pasion njerëzor.

Pyetje: Gjatë atyre viteve të para, ju ishit rrethuar nga emra që më vonë do të bëheshin kolegë e miq të shtrenjtë. Sa rëndësi kishte shoqëria për ju?

Vasil Tati: Shumë. Bashkëmaturantët e mi si Eleonora Tati, Ollga Surajn, Paqize Gruda, Vera Kalavaci, Rexhep Ahmeti, Agim Muzhaqi e të tjerë, ishin pjesë e një brezi që nuk humbi kurrë kontaktet. Ne jo vetëm rritëm marrëdhëniet tona, por i forcuam ato ndër vite. Ky është thelbi i njeriut: të krijojë raporte që i rezistojnë kohës.

Pyetje: Një pjesë e rëndësishme e jetës suaj është sporti. Keni luajtur me “Lokomotivën” e Durrësit dhe “Flamurtarin” e Vlorës. Si u ndërthur kjo me shërbimin ushtarak në Marinë?

Vasil Tati: Sporti ishte ushqimi im shpirtëror. Tek “Lokomotiva” mbaja numrin 6 dhe luaja me një pasion që vetëm një durrsak mund ta kuptojë. Në vitin 1968, kur u thirra për shërbim ushtarak në Repartin e Marinës në Vlorë (1968-1970), basketbolli më shoqëroi përsëri tek “Flamurtari”. I kujtoj me mall ato netët buzë detit në “Ujin e Ftohtë”, bisedat pa fund pranë anijes-çisternë të lyer me gri të thellë ku shërbeja. Ai shërbim 3-vjeçar më kaliti disiplinën dhe korrektësinë që do të më shërbenin më vonë në katedër.

Pyetje: Periudha 1971-1986 në shkollën “Hasan Koçi” cilësohet si kulmi i karrierës suaj si edukator. Ju keni pasur role të shumta: mësues, përgjegjës i bazës materiale, e madje edhe hartues i orareve mësimore. Si ia dilnit të ishit kaq i gjithanshëm?

Vasil Tati: Ishin vitet më të bukura. Për 15 vjet, unë nuk isha thjesht mësuesi i lëndëve të vështira si matematika dhe fizika. Isha përgjegjës për amzën e shkollës, për inventarin, e mbi të gjitha për hartimin e orarit mësimor – një detyrë teknike e vështirë që kërkonte balancimin e parimeve didaktike me ngarkesën ditore të mësuesve. Unë besoja se një shkollë funksionon mirë kur rregulli dhe shkenca ecin paralelisht.

Pyetje: Kolegët tuaj shprehen se ju kishit një “mirësi shpirtërore” që e shprehnit edhe përmes shikimit të ëmbël apo të qeshurës babaxhane.

Vasil Tati: Mendoj se pas asaj butësie fshihej një kërkesë e lartë llogarie ndaj vetes dhe përkushtim e përgjegjësi ndaj profesionit.

Pyetje: Ju keni bashkëpunuar me emra si Liljana Golemi, Andon Gjerazi, Minushe Carja e shumë të tjerë. Si arritët ta bënit atë shkollë ndër 10 më të mirat e Republikës?

Vasil Tati: Ishim një ekip i vërtetë. Unë isha Kryetar i Komisionit të lëndëve Matematikë-Fizikë dhe punonim me koncepte të qarta shkencore. Bashkë me kolegët e cikleve të tjera, ne ndryshuam treguesit e shkollës brenda një kohe shumë të shkurtër. Unë udhëhiqja laboratorin e fizikës dhe përgatisja bazën didaktike edhe për Diturinë e Natyrës për klasat IV. Suksesi vinte sepse ne e donim shkollën si familjen tonë dhe performanca e saj u kthye në mision për ne.

Pyetje: Pas vitit 1986, jeta juaj mori kthesa të reja. Punuat në shkollën “Dalip Tabaku”, e madje edhe si mësues “aksionist” në Kryevidh gjatë viteve 1989-1991. Si ishte ky kalim nga qyteti në fshat?

Vasil Tati: Si mësues, nuk mund t’i shpëtoje detyrës kudo që të thërriste nevoja. Në Kryevidh, me vendim të Kom. Ekz. Kësh. Pop. të Rrethit Durrës, shërbeva me të njëjtin seriozitet. Ndryshimet demokratike më pas më sollën përsëri në shkollën “Dalip Tabaku” (sot “Jusuf Puka”), por këtë herë si Drejtor. Ishte një kohë e turbullt, por me pjekurinë dhe frymën shoqërore që më karakterizonte, arrita të mbaja shkollën në nivele të larta deri në vitin 1998, kur erdhi koha për të dalë në pension.

Pyetje: Z. Vasil, sot ju shijoni respektin e të gjithë Durrësit. Cila është lumturia juaj më e madhe sot?

Vasil Tati: Familja ime është suksesi im më i madh. Jam i martuar me Lida Kostën, një inxhiniere kimiste e shkëlqyer, dhe kemi dy vajza, Ilianën mjeke stomatologe që jeton në Amerikë dhe Stelën ekonomiste financiere në Tiranë. Sot merrem me tregti, edhe kjo një traditë familjare e trungut Tati, por zemrën e kam te miqtë, te bashkëmaturantët dhe te brezat e nxënësve që më përshëndesin në rrugë. Nëse kam lënë pas një imazh të një njeriu korrekt, human dhe të përkushtuar, atëherë e kam kryer detyrën time si qytetar i këtij qyteti të mrekullueshëm.

Pyetje: Z. Vasil, ju dhe bashkëshortja juaj, Lida, njiheni si një çift që e keni dashur shumë udhëtimin, duke vizituar metropolet e Evropës e deri në Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Në ç’mënyrë këto eksperienca jashtë kufijve e kanë pasuruar botëkuptimin tuaj dhe si i keni parë këto vende përmes syrit të një intelektuali durrsak?

Vasil Tati: Udhëtimi ka qenë për mua dhe Lidën një lloj “shkolle e dytë”, një dritare e hapur drejt botës që na lejoi të shihnim me sytë tanë atë që dikur e lexonim vetëm nëpër libra. Të udhëtosh nëpër Evropë, të vizitosh qendrat e mëdha të kulturës dhe historisë, e deri në përtej oqeanit në Shtetet e Bashkuara ku jeton edhe vajza jonë e madhe Iliana, ka qenë një pasuri shpirtërore e jashtëzakonshme.

Kur ecën nëpër rrugët e Evropës apo SHBA-ve, si mësues matematike dhe fizike, nuk mund të mos admirosh harmoninë e arkitekturës apo saktësinë e inxhinierisë, por mbi të gjitha admiron mënyrën se si këto shoqëri e vlerësojnë trashëgiminë dhe individin. Këto udhëtime na kanë mësuar se qytetaria është universale; ajo nuk ka kufij. Ne kemi kërkuar gjithmonë të marrim më të mirën nga këto vende: disiplinën, buzëqeshjen e qytetarit në rrugë, respektin për hapësirën publike dhe t’i sjellim me vete në Durrësin tonë.

Për ne, çdo udhëtim ka qenë një mundësi për të forcuar lidhjen tonë si çift, por edhe pse kemi parë mrekullitë e botës, shpirti ynë gjithmonë kthehej te bregu i Durrësit. Qytetari e vërtetë është të dish ta duash vendin tënd duke respektuar progresin e të tjerëve. Këto përvoja na kanë ndihmuar të kuptojmë se pasuria më e madhe e një njeriu nuk janë sendet, por kujtimet dhe dija që fiton duke njohur njerëz e kultura të ndryshme.

Pyetje: Z. Vasil, ju dhe familja juaj jeni festues të Krishtlindjeve. Ç’vend zë kjo festë në jetën tuaj dhe çfarë domethënie ka për ju si njeri që gjithmonë keni vlerësuar traditën, familjen dhe shpirtin qytetar?

Vasil Tati: Krishtlindjet për mua kanë qenë gjithmonë një festë e ngrohtësisë dhe e reflektimit. Nuk është thjesht një datë në kalendar, por një moment, kur familja e miqtë mblidhen së bashku dhe vlerësojmë ata që kemi pranë. Në shtëpinë tonë, Krishtlindjet kanë qenë gjithmonë plot dashuri. Lida kujdesej për çdo detaj, vajzat sillnin gëzim dhe energji, ndërsa unë gjithmonë e shihja këtë festë si një mundësi për të falënderuar Zotin për shëndetin, për miqtë dhe për mundësinë që të jetojmë me dinjitet. Për një durrsak, festa është gjithmonë edhe qytetari: të respektosh tjetrin, të ndihmosh, të thuash një urim të ndjerë. Krishtlindjet më kujtojnë se mirësia është forca më e madhe që mund të mbajë një familje dhe një shoqëri të bashkuar.

Pyetje: Në një kohë kur ritmi i jetës është bërë shumë i shpejtë, çfarë këshille do t’u jepnit të rinjve për të ruajtur miqësitë e vërteta dhe marrëdhëniet e shëndetshme njerëzore?

Vasil Tati: Mendoj se miqësitë e vërteta nuk i tremben kohës, por kërkojnë kujdes. Sot ritmi i jetës është i shpejtë, njerëzit nxitohen, komunikimi shpesh bëhet sipërfaqësor. Por marrëdhëniet e shëndetshme ndërtohen me të njëjtat parime që kanë vlejtur gjithmonë: sinqeritet, respekt dhe kohë e dhënë me zemër. U them të rinjve se miqësia nuk është numri i kontakteve në telefon, por cilësia e njerëzve që ke pranë. Duhet të dish të dëgjosh, të jesh i pranishëm, të mos e shohësh tjetrin vetëm si interes. Miqtë e vërtetë nuk kërkojnë përsosmëri, por mirësi. Dhe mbi të gjitha, duhet të jesh vetvetja sepse vetëm kështu të duan për atë që je, jo për atë që dukesh.