“Hiqe.”

Zëri i mprehtë u përplas në dhomën e lartë, ku drita hynte e zbehtë nga dritarja e madhe me perde të rënda. Figura e hollë në prag, me një kapele të vjetër cilindrike dhe një pallto të gjatë që i varej si kujtim i dikujt tjetër, u ndal.

“Nuk po tregohesha pa respekt,” tha vajza me një zë të butë, duke e hequr kapelën me kujdes.

Bukurija e pa me një buzëqeshje të lehtë motrën e saj më të vogël.

“E di që nuk po tregoheshe. Më fal.”

Ema, më e reja, iu hodh në qafë. Për një çast, dhoma e zymtë u mbush me një ngrohtësi të harruar. Bukurija i rregulloi flokët e gjatë që i binin si hije mbi ballë dhe u kthye nga shtrati ku ishin hedhur grumbuj rrobash burrash.

“Kush do ta kishte menduar që babai kishte kaq shumë?” – tha ajo, duke prekur një kravatë mëndafshi ngjyrë të verdhë, të fortë.

“Nuk e kam parë kurrë ta mbajë këtë.”

“Edhe unë jo,” u përgjigj Ema, duke hedhur sytë rreth e rrotull. Dhoma dukej sikur mbante ende frymën e tij, e rëndë, e heshtur, e padukshme, por e pranishme. Nuk ishte njeri i ngjyrave të gjalla ai. Bukurija hapi një sirtar të madh prej druri të errët dhe nxori një grusht shallesh.

“Mëndafsh… të gjitha,” – tha ajo, duke i lënë të rrëshqisnin mes gishtave.

Pastaj buzët iu shtrënguan.

“Këto nuk do t’u shkojnë të varfërve,” shtoi me një ton të prerë. “Mesa duket, të varfërit jemi ne.”

Ema pa veten në pasqyrën e gjatë. Palltoja që mbante mbi supe ishte e madhe, pothuaj e huaj.

“Ndoshta mund të rregullohet… të pritet pak… të kthehet në diçka tjetër,” – murmuriti ajo.

“Jo, nuk mund ta besoj!” – shpërtheu Bukurija papritur, duke marrë një pallto tjetër.

“Çfarë ka?” pyeti Ema.

“Lesh merinos … kjo kushton sa paga e një viti për një shërbëtore!”

Ajo e hodhi pallton mbi shtrat dhe u kthye nga dritarja me një nervozizëm që i ndezi fytyrën.

“Ai nuk na la asgjë… asgjë! Dhe ndërkohë… jetonte kështu?”

Ema u përpoq të buzëqeshte lehtë.

“Me këtë ritëm, asnjë ndihmë nuk do të shkojë për askënd…”

Por Bukurija nuk ishte për humor.

“Do na duhen këto. Do t’i kthejmë, do t’i presim, do t’i bëjmë tonat. Nuk kemi kujt t’i japim llogari më.”

Në atë çast, Ema nxori nga gardëroba disa jelekë të bukur prej kadifeje dhe brokade.

“Shiko sa të bukura janë…”

Bukurija i pa me habi të sinqertë.

“Mund t’i veshim kështu siç janë.”

“A do guxosh?”

“Tani guxoj gjithçka,” tha ajo me një buzëqeshje të hidhur. “Babai na la pa jetë… por jo pa zgjedhje.”

Ajo nisi të rregullonte rrobat me një energji të papritur.

“Çdo këmishë që s’do ta mbajmë… do t’ia heqim kopsat.”

“Jo, Bukuri… çfarë do thonë njerëzit?”

“Le të thonë ç’të duan.”

Fjalët e saj u shuan kur hapi një kuti të vogël mbi komodinë. Brenda ishte një palë syze, disa vegla të vogla dhe kujtime të heshtura. Sytë iu mbushën papritur me lot.

Ema, që po mblidhte këpucët në një kuti, u ndal.

“Bukuri… çfarë ka?”

“Është e çuditshme…” – tha ajo me zë të dridhur. “Jam e trishtuar për të… dhe njëkohësisht e zemëruar.”

Ajo heshti një çast.

“Ai nuk na lejoi asgjë… as shkollë, as shoqëri, as para… dhe tani zbulojmë një jetë që nuk e njihnim.”

Ema nuk foli. Vetëm i zgjati një shami të vogël. Bukurija i fshiu sytë dhe mori frymë thellë.

“Na la pa asgjë… dhe megjithatë… mendoj se e doja.”

Ajo vështroi shamizën.

“Është jotja kjo?”

Ema ngriti supet.

“E gjete ku?”

“Në xhepin e palltos së tij…”

Të dyja u panë në heshtje. Nuk ishte e nënës. Nuk mund të ishte. Një e vërtetë tjetër, e panjohur, qëndronte mes tyre si një hije e re. Dhe për herë të parë, shtëpia nuk dukej vetëm e zbrazët, por plot me sekrete. Në pasqyrë, Ema pa veten përsëri. Dhe përtej varfërisë, përtej frikës, përtej të panjohurës, ajo pa diçka tjetër, një bukuri që nuk ishte më vetëm pamje, por guxim për të jetuar ndryshe.

Heshtja që pasoi ishte më e rëndë se çdo fjalë.

Bukurija e vendosi ngadalë shamizën mbi shtrat, sikur të ishte një dëshmi që nuk duhej prekur më.

“Duhet të shohim edhe sirtarët e tjerë,” tha ajo më në fund, duke mbledhur veten. Zëri i saj kishte rifituar njëfarë fortësie, por tashmë ishte më i thellë, më i menduar. Ema hapi një arkë të vogël në cep të dhomës. Kapaku kërciti lehtë, si një ankesë e vjetër. Brenda kishte letra. Të lidhura me një fjongo të zbehur blu.

“Ai nuk shkruante kurrë,” murmuriti ajo.

Bukurija u afrua.

“Hapi.”

Ema e zgjidhi fjongon. Letra e parë ishte e shkruar me një dorë të rregullt, të butë, një shkrim që nuk i përkiste babait të tyre. Ema lexoi me zë të ulët:

“…nuk mund të vij më. Gjithçka është bërë e pamundur. Por ajo që kemi ndarë do të mbetet gjithmonë…”

Ajo ndaloi.

“Vazhdo,” tha Bukurija, por zëri i saj nuk ishte më urdhërues.

“…më fal që nuk pata forcë të luftoj më shumë. Kujdesu për veten. Dhe për të voglën…”

Ema ngriti sytë.

“Për të voglën…”

Të dyja menduan të njëjtën gjë, por asnjëra nuk e tha menjëherë.

“Kur është shkruar kjo?” pyeti Bukurija.

“Shumë vite më parë…” – Ema rrotulloi faqen. “Para se të vdiste mamaja.”

Bukurija u ul në buzë të shtratit.

“Pra… ai kishte një tjetër jetë. Një tjetër histori…”

Ema vazhdoi të shfletonte. Letra pas letre. Disa ishin më të gjata, disa të shkurtëra, disa të lagura nga pika që mund të kishin qenë lot.

“Bukuri…” – tha ajo më në fund – “ajo e dinte që ai kishte një fëmijë.”

“Çfarë?”

“Shkruan këtu… ‘nuk mund ta pranoj dot, por nuk mund ta mohoj as atë që është gjaku yt…’”

Dhoma dukej sikur u tkurr.

“Një motër?” – zëri i Bukurisë mezi doli.

“Ose vëlla,” tha Ema.

Asnjëra nuk foli për disa çaste. Pastaj Bukurija u ngrit papritur.

“Pra, jo vetëm që na la pa asgjë… por ndoshta ka lënë diçka për dikë tjetër?”

Ema e pa me kujdes.

“Ndoshta… ose ndoshta ai nuk dinte si të jetonte me asnjë prej jetëve të tij.”

Kjo fjali e ndali Bukurijen. Ajo pa përreth dhomën, rrobat e shtrenjta, mobiljet e rënda, sendet e paprekura.

“Jetoi si i huaj në shtëpinë e vet,” – tha ajo ngadalë.

Ema mbylli letrat dhe i mbajti fort në duar.

“Çfarë do bëjmë tani?”

Pyetja mbeti pezull. Bukurija mori frymë thellë.

“Tani… nuk jemi më vetëm vajzat e tij,” – tha ajo. “Jemi… vetja jonë.”

Ajo mori një nga palltot dhe e hodhi mbi supe. Nuk ishte më si më parë, tani dukej si një zgjedhje.

“Do të punojmë. Do të mësojmë. Do të jetojmë si të duam,” – vazhdoi ajo.

“Dhe për këtë…” – ajo hodhi sytë nga letrat – “duhet të dimë të vërtetën.”

Ema u afrua pranë saj.

“Do ta kërkojmë?”

Bukurija e pa drejt në sy.

“Po. Sepse nëse kemi një motër… ajo nuk duhet të mbetet një sekret si ne.”

Në atë çast, dielli depërtoi pak më fort nëpër perde. Dhoma nuk dukej më vetëm e zymtë, kishte filluar të hapet. Ema buzëqeshi lehtë.

“Duket sikur gjithçka po fillon… pikërisht tani.”

Bukurija ngriti kokën.

“Jo duket,” tha ajo. “Po fillon vërtet.”

Dhe për herë të parë që nga vdekja e babait, nuk ndjenë vetëm humbje, por një humbje në drejtim. Një rrugë të paqartë, të vështirë…, por të tyren.

Ditët që pasuan kaluan mes pastrimit, heshtjes dhe leximit të atyre letrave që sa më shumë hapeshin, aq më shumë shtonin misterin. Por një cep i dhomës kishte mbetur ende i paprekur, një kasafortë e vogël prej hekuri, e fshehur pas një perdeje të rëndë.

“Duhet ta hapim,” – tha Ema një mëngjes, me një vendosmëri të re në zë.

Bukurija u afrua.

“Ke të drejtë.”

Çelësi u gjet më lehtë seç mendonin, brenda një libri të vjetër mjekësie, që babai e kishte mbajtur gjithmonë pranë. Një zakon i tij i vjetër, gjithçka e rëndësishme, e fshehur në dukje të zakonshme. Kur kasaforta u hap, nuk kishte ar, as stoli, as pasuri të dukshme. Vetëm një zarf i madh, i vulosur. Bukurija e mori me duar që i dridheshin lehtë. Në pjesën e përparme shkruhej: Për vajzat e mia. Ajo e hapi ngadalë. Brenda ishte një dokument zyrtar, i firmosur dhe i vulosur nga noteri. Ema iu afrua dhe lexuan bashkë: “…të gjitha pasuritë e mia monetare, të depozituara në bankë, janë lënë në emër të vajzave të mia, për t’u përdorur nga ato pa asnjë kufizim, sipas vullnetit të tyre…”

Ema u shtang.

“Pra… ai…”

“…na la gjithçka,” përfundoi Bukurija me një zë të ulët. Por kishte edhe një letër tjetër brenda zarfit. Kjo ishte me dorën e tij. Bukurija filloi ta lexonte: “Bijat e mia, nëse po e lexoni këtë, atëherë unë nuk do jem më me ju. Ju kam dashur më shumë sesa kam ditur ta tregoj. Kam gabuar në mënyrën si ju kam rritur, duke ju mbajtur larg botës, duke ju kursyer nga gjërat që në mendjen time ishin rrezik, por që në të vërtetë ishin jetë…”

Ajo ndaloi për një çast, pastaj vazhdoi: “Paratë i kam ruajtur për ju, jo nga koprracia, por nga frika se mos jua merrte bota para se të ishit gati për të. Tani jeni. Mos jetoni si unë. Jetoni si ju thotë zemra. Dhe nëse ndonjëherë më gjykoni, bëjeni me drejtësi, jo me zemërim.”

Letra mbaronte thjesht: “Babai juaj.”

Heshtja që pasoi nuk ishte më e rëndë. Ishte e butë. Ema u ul ngadalë.

“Pra… ai nuk ishte ashtu si mendonim.”

Bukurija mbajti letrën pranë kraharorit.

“Ai ishte… i humbur. Por jo pa dashuri.”

Ajo pa rreth e rrotull dhomën, rrobat, sendet, gjithçka që më parë dukej si një tradhti. Tani dukej si një përpjekje e gabuar për të mbrojtur. Ema buzëqeshi lehtë.

“Dhe ne menduam se ishim të varfra…”

Bukurija qeshi për herë të parë, një e qeshur e lirë.

“Jo… ne ishim të fshehura.”

Ajo u ngrit dhe u drejtua nga pasqyra. Në reflektim nuk pa më vetëm vajzën që përpiqej të mbijetonte. Pa një grua. Një bukuroshe, jo vetëm në fytyrë, por në forcë, në zgjedhje, në të drejtën për të ndryshuar fatin e saj.

“E di çfarë është më e bukura?” tha ajo.

“Çfarë?” pyeti Ema.

“Që ai… pa na e treguar kurrë, na bëri të forta. Na mësoi të jetojmë pa u mbështetur te askush. Dhe tani… na la mundësinë të jetojmë siç duam.”

Ema u afrua dhe i kapi dorën.

“Do ta bëjmë këtë bashkë.”

“Gjithmonë,” tha Bukurija.

Jashtë, drita e ditës kishte ndryshuar. Shtëpia nuk dukej më si një vend i izoluar, por si një fillim. Sekreti që kishin zbuluar nuk ishte vetëm një histori e fshehur, as vetëm një e vërtetë e vonuar. Ishte një bukuri më e thellë, një baba që, në mënyrën e tij të çuditshme, kishte ndërtuar të ardhmen e vajzave të tij, dhe dy vajza që, përmes së vërtetës, gjetën jo vetëm pasurinë, por respektin. Dhe kështu, Bukuroshja nuk ishte më thjesht një emër. Ishte vetë jeta që kishte ndryshuar drejtim.

______________________________________________________

Sqarim: Shkëputur nga vëllimi me tregime „Misteriozja“ Shtëpia botuese „Globus R“, Tiranë, 2008, , ribotim 2010.