Nga Gladiola Jorbus

Fiction eseistik

Monologu i Gemma Donatit: “ Unë, gruaja që i doli Dantes nga mendja” Figura e Dante Alighieri-t është e lidhur ngushtë me Beatricen, muzën e tij poetike dhe simbolin e dashurisë shpirtërore në veprën e pavdekshme ’’Komedia Hyjnore’’. Megjithatë në jetën reale të poetit ekzistonte një tjetër grua, sa e padukshme në tekstet e tij, aq e rëndësishme në jetën e tij shoqërore dhe politike: Gemma Donati, bashkëshortja e tij. Edhe pse Dante nuk e përmend në veprat e tij, roli i Gemmës dhe sidomos i familjes së saj është i lidhur ngushtë me fatin e poetit, me martesën e tij dhe me persekutimin politik që e çoi në mërgim të përjetshëm. Sikur Gemma të fliste për martesën e saj, vallë ç’do të thoshte?! Cila do të ishte perspektiva e saj në raport me figurën e Dantes? Unë jam Gemma Donati. Nëse do të më kishit pyetur dikur se çfarë është Ferri, do t’ju kisha treguar për rrathët e tij, për Cerberin që leh si i tërbuar, për Luciferin e tmerrshëm. Por tani, pas gjithë këtyre viteve me Danten, e di që Ferri nuk është poshtë nesh, përkundrazi. Ai merr frymë pranë meje, është një burrë, një poet që jeton me kokën në re dhe me zemrën te një grua që assesi nuk jam unë. Dante e përshkroi ferrin me aq pasion, saqë unë mendoj se ai e njihte më mirë se shtëpinë tonë. Ai fliste për Francescën e Paolon me një trishtim të butë, për Uliksin me një admirim të fshehtë, për Farinatan me respekt. Po për mua? Nuk shkroi asnjë rresht. Nuk më thuri asnjë varg si p.sh.: “Gemma, më fal që të lashë vetëm me fëmijët, ndërsa po udhëtoja nëpër botën tjetër’’. Ndonjëherë mendoj se jam e vetmja grua që ka jetuar në Purgator, ndërsa burri i saj pretendonte se po ngjitej drejt Parajsës. Purgatori im ishte i thjeshtë: fëmijët që qanin, kujdesi për shtëpinë dhe Dante që më thoshte: “Gemma, mos më shqetëso, jam duke shkruar”. Ah, po shkruante. Për një grua që e pa tri herë në jetë dhe e ngriti në qiell. Po unë? Unë nuk isha Medea. Nuk isha as Penelopa që pret. Unë isha ajo që mbante shtëpinë gjallë, ndërsa burrat shpiknin mite për veten. Dhe pastaj, kur Firence u nda në dysh, kur qyteti u kthye në një arenë ku edhe vetë perëndia i luftës Ares do të kishte frikë të hynte, kush ishte në anën tjetër të luftës? Familja ime. Donatët. Imagjinoni: unë po shndërrohesha në gruan e një burri të dëbuar, kurse kushëriri im Corso Donati po firmoste dënimin e tij. Nëse kjo nuk është më paradoksale se një tragjedi greke, nuk e di çfarë është tjetër. Euripidi do të më kishte dhënë një rol protagonist, një monolog të tërë. Po Dante? Ai, jo. Asgjë. Asnjë presje të vetme. Dante shkroi për Ferrin, kurse unë e përjetova në kurriz atë. Ai përshkroi purgatorin, kurse unë jetova në purgator. Ai ëndërroi parajsën, kurse unë nuk e pashë dot kurrë. Në parajsën e tij kishte engjëj, dritë, harmoni dhe s’mund të mungonte as Beatricja, sigurisht. Në jetën timen kishte pluhur, angazhime dhe një burrë që më thoshte se dashuria e vërtetë, është ajo që nuk prek tokën. Epo, unë e prekja tokën çdo ditë. Me duar. Me shpinë. Me zemër. Dhe kur ai vdiq, Firence u kujtua për të. E nderuan. E lavdëruan. E shpallën gjeni. Po unë? Unë mbeta gruaja e tij e harruar, ajo që nuk u përmend kurrë, ajo që nuk i kushtohet as edhe një varg i vetëm. Nëse do të më pyesnit sot se çfarë jam për të, do t’ju thosha: “Jam gruaja që Dante la në tokë, ndërsa ai kërkonte Parajsën tek një tjetër”. Por mos u shqetësoni për mua. Tashmë jam mësuar të mbijetoj në hije. Teksa përpiqesha të ekuilibroja botën time, ai shpikte universe të tjerë. Thonë se pas vendimit për ta çuar në ekzil, fshihet hakmarrja ime. Ah, sikur të kisha unë aq fuqi sa më atribuojnë! Nëpër rrugë pëshpëritnin: “Gemma Donati, gruaja e poetit, ajo e ka nxitur vendimin. Ajo e ka helmuar zemrën e kushëririt të saj Corso Donati me mllef ndaj Dantes. Ajo ka kërkuar hakmarrje’’. Hakmarrje? Për çfarë? Që burri im shkruante poezi për një grua tjetër? Që më la të rris fëmijët e vetme? Që më la në tokë, teksa ai udhëtonte nëpër ferr me një poet antik dhe në parajsë me një engjëll biond? Danten nuk e dëbova unë. E dëboi qyteti që ai e deshi më shumë se mua. Unë mbeta prapa, me fëmijët, me heshtjen, me barrën e një emri që nuk më përmendi kurrë. Dhe megjithatë, ata pëshpëritën se unë isha hakmarrja. Le të thonë ç’të duan. Le të më bëjnë fantazmë, hijen e një hakmarrjeje të trilluar, një emër që e përdorin për të larë duart e tyre. Unë e di të vërtetën time, dhe kjo më mjafton. Unë jam Gemma Donati. Gruaja që nuk u përmend kurrë në librat e poetit, por që mbeti në faqet e jetës së tij. Dhe kjo është një lloj pavdekësie që as Dante nuk arriti ta imagjinonte.