Përgatiti: Gladiola Jorbus

                             Dita e Verës

     Festa pagane shqiptare – Historia, traditat dhe mënyra si festohet

Dita e Verës është një nga festat më të vjetra pagane shqiptare, e rrënjosur në traditat ilire dhe e festuar çdo 14 mars si simbol i ringjalljes së natyrës dhe ardhjes së stinës së ngrohtë. Ajo mbetet një festë unike në vend, me qendrën tradicionale në Elbasan, ku atmosfera është më e gjallë dhe ku prodhohet ballokumja e famshme.

Dita e Verës u ka mbijetuar shekujve pavarësisht ndryshimeve fetare dhe politike. Kjo është festë me rrënjë pagane ilire, e cila lidhet me kultet e lashta të diellit, natyrës dhe pjellorisë. Ajo shënonte fundin e dimrit dhe fillimin e “verës” sipas kalendarit të vjetër shqiptar, ku viti ndahej në dy stinë: dimër dhe verë. Data 14 mars përkon me 1 marsin e kalendarit Julian, që në traditën e vjetër ishte dita e parë e vitit të ri natyror.

Qendra historike: Elbasani, i njohur në antikitet si Valm, qyteti ka ruajtur më shumë se çdo vend tjetër ritin e festës, duke e kthyer në simbol kombëtar. Zjarret e pastrimit ndizeshin nga familjet që në lashtësi, për të “forcuar diellin” dhe për të larguar energjitë e këqija. Ky rit është ruajtur pjesërisht edhe sot. Në disa zona ende ndizet një zjarr i vogël ku fëmijët kërcejnë për fat të mbarë.

Parada, aktivitete kulturore dhe koncerte në qytetet kryesore zhvillohen kryesisht në Elbasan, Tiranë dhe Durrës. Rrugët zbukurohen me stoli pranverore si lule, ngjyra dhe dekorime simbolike.

Ballokumja mbetet simboli i festës. Ajo është një ëmbëlsirë tradicionale elbasanase e bërë me miell misri, gjalpë, sheqer dhe vezë. Ballokumja konsiderohet “mbretëresha” e Ditës së Verës dhe është e pandashme nga festa. Simbole të tjera janë verorja, një fill i kuq e i bardhë që lidhet në dorë si byzlyk, më 1 mars dhe hiqet në Ditën e Verës, duke e varur në degët e pemëve. Lulet dhe gjelbërimi simbolizojnë rigjallërimin e natyrës. Ushqimet tradicionale janë bukë misri, arra, vezë të ziera, ëmbëlsira shtëpie.

Dita e Verës është sot një festë kombëtare që bashkon shqiptarët kudo që ndodhen. Ajo mbart mesazhin e gëzimit, rilindjes dhe lidhjes së njeriut me natyrën, një trashëgimi e çmuar kulturore që vazhdon të jetojë me të njëjtin entuziazëm si në lashtësi.